Edebiyat terimi olarak Mazmun: Belli bir kavramı anlatan, onu düşündürüp çağrıştıran kalıplaşmış söz ve benzetmeler. Bir dizenin bir ifadenin taşıdığı ve onlardan herkesin anladığı gerçek ya da mecaz anlama, asıl anlamı yanında taşıyan bir isme, bir atasözüne, âyete, hâdise, olaya, bir şeyi onun özelliklerini çağrıştıracak sözcük ya da sözcük gruplarının veya dizelerin içine yerleştirmeye mazmun denir. Örnek:
Çıhma yârim giceler ağyar te'nından sakın
Sen meh-i evc-i melâhatsin bu noksândır sana
Fuzulî
(Sevgilim, gece yarıları dışarı çıkma, yabancıların ayıplarından sakın. Sen güzellik göğünün en yüksek yerindeki dolunaysın, gece çıkmak sana yakışmaz, kusur sayılır.)
Fuzuli'nin bu beytinde sevgili, güzelliğin doruğundaki aya benzetiliyor. Ayın en güzel hali dolunaydır. Dolunay güneşin batmasından önce doğar. Dolunayın gece yarısı çıkması ay tutulmasıyla olabilir. Ay tutulduğunda noksandır, kusurludur, güzelliğini kaybeder. Fuzulî, bu beytinde "noksan" ve "ta'n" sözcükleriyle bir ay tutulması mazmunu yapıyor.
Çıhma yârim giceler ağyar te'nından sakın
Sen meh-i evc-i melâhatsin bu noksândır sana
Fuzulî
(Sevgilim, gece yarıları dışarı çıkma, yabancıların ayıplarından sakın. Sen güzellik göğünün en yüksek yerindeki dolunaysın, gece çıkmak sana yakışmaz, kusur sayılır.)
Fuzuli'nin bu beytinde sevgili, güzelliğin doruğundaki aya benzetiliyor. Ayın en güzel hali dolunaydır. Dolunay güneşin batmasından önce doğar. Dolunayın gece yarısı çıkması ay tutulmasıyla olabilir. Ay tutulduğunda noksandır, kusurludur, güzelliğini kaybeder. Fuzulî, bu beytinde "noksan" ve "ta'n" sözcükleriyle bir ay tutulması mazmunu yapıyor.
Benzer Edebiyat Terimleri:
- Tevhit
Divan şiirinde Allah'ın varlığını ve birliğini işleyen kaside türü.
- Fuaye
Tiyatro salonlarında, perde arasında oyuncuların ve seyircilerin dinle
- Trajik
Trajedi ile ilgili; dehşetli, kaçınılması elde olmayan üzücü olaylarla
- Oratoryo
Kutsal konuları işleyen, oyun ögesi bulunmayan, bestelenmiş manzume.
- Öğretici Tür
Genel bağlamda öğretme, bilgilendirme amacıyla ortaya konan tüm ürünle
- Delâlet
Söz ile anlam arasındaki bağlantı. Bir sözcüğün okunduğu ya da söylend
- Redif
Şiirde, kafiyeden sonra gelen, yazılışı ve anlamı aynı olan sözcüklere
- Yapma Destan
Bazı şair ve yazarların kendi milletlerinin tarihinden çıkarılmış heye
- Sanat
Bir duygunun, bir tasarımın, bir düşünce ya da güzelliğin biçimlendiri
- Girizgâh
Kasidelerin nesip bölümünden sonra medhiye bölümüne geçerken söylenen
