Edebiyat terimi olarak Aks, Akis: Bir cümlede, bir dizede iki sözcüğün ya da sözcük topluluklarının yerleri değiştirilerek yapılan söz sanatı. Cümle ya da dizede bir sözcük diğerinin önüne ya da arkasına getirilerek cümle ya da dize tekrarlanır. Tard ü aks veya aks ü tebdil de denir. Aks-i tam (tam akis) aks-i nakıs (eksik akis) olmak üzere iki türü var.
Aks-i tam, cümle ya da dizenin anlamlı iki parçası kalıp halinde yer değiştirir, ekleme ve çıkarma yapılmaz. Örneğin:
Mümkün değil Hudâyı bilmek de bilmemek de
Mâtem görünür şâdi şâdi görünür mâtem
Aks-i nakıs, Cümle ya da dizelerde anlamlı sözcük topluluklarının yerlerinin bazı ekleme ve çıkarmalar yaparak değiştirilmesi yöntemidir. Örneğin:
Hayran oluyor kudretine, sun'una insan
Hayran oluyor kudretine, sun'una hayran
İsmail Safa
Gelse der-gâhına ikrâm görürler küremâ
Kürema dergehine gelse görürler ikrâm
Ziya Paşa
Aks-i tam, cümle ya da dizenin anlamlı iki parçası kalıp halinde yer değiştirir, ekleme ve çıkarma yapılmaz. Örneğin:
Mümkün değil Hudâyı bilmek de bilmemek de
Mâtem görünür şâdi şâdi görünür mâtem
Aks-i nakıs, Cümle ya da dizelerde anlamlı sözcük topluluklarının yerlerinin bazı ekleme ve çıkarmalar yaparak değiştirilmesi yöntemidir. Örneğin:
Hayran oluyor kudretine, sun'una insan
Hayran oluyor kudretine, sun'una hayran
İsmail Safa
Gelse der-gâhına ikrâm görürler küremâ
Kürema dergehine gelse görürler ikrâm
Ziya Paşa
Benzer Edebiyat Terimleri:
- Düz Değişmece
Mecaz-ı Mürsel denilen söz sanatı, ad aktarması. Benzetme amacı güdülm
- Feeri
Kahramanları melek, cin, şeytan
gibi varlıklardan meydana gelen masal
- Kaside
Divan şiirinde genellikle din ve devlet büyüklerini övmek amacıyla yaz
- Türkü
1. Belli bir ezgisi olan ve hece ölçüsüyle yazılan anonim halk şiiri n
- Toplumcu Gerçekçilik
İnsanı toplumsal ilişkileri içinde ele alan, toplumsal gerçekleri devr
- Karşılaştırma
Sözlü ve yazılı anlatımda düşünceyi geliştirmek, söyleneni inandırıcı
- Olay Örgüsü
Okuyucuda veya dinleyicide estetik bir etki uyandırmak amacıyla konuy
- Kalem Şairleri
Belli bir eğitimden geçerek duygu ve düşüncelerini dizeler hâlinde est
- Edebiyat Akımı
Belli bir tarihsel süreçte edebiyatı, tür ve yazarın milliyeti bakımın
- La-Edri
Kimin tarafından söylendiği ya da yazıldığı bilinmeyen şiirlerin altın
